KOS/İSTANKÖY'ÜN 302 YILLIK İKONİK YAPISI TARİHİ CAMİİ, YENİDEN AYAĞA KALDIRILDI

Kos İstanköy Müslümanları Eğitim,
Kültür ve Kardeşlik Derneği Başkanı Kadri Memiş, turizm sezonu öncesinde kültürel bir miras olarak
yeniden topluma kazandırılan caminin restorasyonuyla ilgili Yunanistan Kültür Bakanlığı ve Bakan
Mendoni başta olmak üzere katkı sunan tüm paydaşlara teşekkür etti. Memiş, Kos İstanköy
Müslüman toplumu olarak Kültür Bakanlığı’ndan gelecek heyetin en kısa sürede caminin ibadete ve
ziyarete açılması için gerekli onayı vermesini beklediklerini, Kurban Bayramı namazını camide kılmayı
temenni ettiklerini ifade etti.

KOS/İSTANKÖYÜN 302 YILLIK İKONİK YAPISI TARİHİ CAMİİ, YENİDEN AYAĞA KALDIRILDI

Yunanistan’ın İstanköy (Kos) adasının kalbi sayılan Eleftherias (Özgürlük) Meydanı, 2017 yılındaki
şiddetli depremin ardından yarım kalan silüetine tam dokuz yıl sonra yeniden kavuştu. Depremde ağır
hasar gören adanın en önemli Osmanlı miraslarından biri olan Defterdar İbrahim Efendi Camii ile
onun ayrılmaz parçası olan tarihi şadırvan, yaklaşık 1,5 milyon Euro bütçeyle yürütülen kapsamlı
restorasyon ve konservasyon sürecinin ardından aslına uygun şekilde ayağa kaldırıldı. Adanın önemli
simgelerinden biri kabul edilen, tarihi anıt statüsünde bulunan ve arkeolojik alan içinde yer alan Klasik
Osmanlı mimarisini yansıtan yapının 18. yüzyıla uzanan özgün mimarisi korunarak çalışmaların
tamamlanması, Yunanistan Kültür Bakanlığı koordinesinde ada genelinde yürütülen 10 milyon
Euro’yu aşkın dev kurtarma operasyonunun son büyük adımı oldu. Restorasyonun sonuçlanmasının
ardından caminin yeniden ibadete ve ziyarete açılması bekleniyor.
Kos/İstanköy’ün tarihi kimliğini koruyarak geleceğe taşıyan bu önemli gelişme ada genelinde sevinçle
karşılanırken, özellikle yerli Müslüman cemaat olan soydaşlarımız için büyük bir mutluluk kaynağı
oldu. Yıllardır sabırla beklenen çalışmaların sona ermesi onlar için fiziksel bir onarımın ötesinde ayrı
bir manevi değer taşıdı. Tarihi ve kültürel niteliği yüksek Osmanlı eseri yeniden adaya ve ada
turizmine kazandırılırken, uzun yıllar boyunca depremin bıraktığı izlerle anılan meydan da o eski güzel
manzarasına, tanıdık ve etkileyici görünümüne yeniden kavuştu.

DEPREMDE ÇOK SAYIDA YAPI AĞIR HASAR ALMIŞTI

Kos İstanköy Müslümanları Eğitim, Kültür ve Kardeşlik Derneği Başkanı Kadri Memiş, Ege Denizi’nde
dokuz yıl önce meydana gelen yaklaşık 6.6 büyüklüğünde depremin, ada genelinde büyük bir yıkıma
neden olduğunu hatırlatarak, “Bodrum ve Kos’ta yoğun hissedilen ve adamızı çok sarsan bu
depremde bir eğlence merkezinin duvarının çökmesi sonucu biri Türk iki kişi de hayatını kaybetmiş,
birçok kişi de yaralanmıştı. Deprem, adanın modern binalarına büyük zarar vermese de özellikle liman
çevresinde derin yarıklar ve çökmeler oluşmuş, meydan ve eski yerleşim alanlarında bulunan
aralarında tarihi binaların da olduğu çok sayıda yapı ağır hasar almış, bazı binalar tamamen
kullanılamaz hale gelmişti“ diyerek 2017’de yaşanan depremin ağır bilançosunu dile getirdi.

10 MİLYON EURO BÜTÇEYLE KADEMELİ BİR RESTORASYON SÜRECİ BAŞLATILDI

Dernek Başkanı Memiş depremde ağır hasar alan yapılar hakkında da kısaca bilgi vererek şunları
söyledi:
“Depremde özellikle Neratzia Kalesi (Şövalyeler Kalesi), Defterdar Camii, Gazi Hasan Paşa Camii
(Lonca Camii), Antik Agora, Maraş Kapısı (Porta del Foro), Agios Nikolaos Metropol Kilisesi ve Kos
Arkeoloji Müzesi gibi tarihi ve dini yapılar ciddi zarar gördü. Bunun yanı sıra Kos Limanı, eski gümrük
binası ve Eski Şehir (Bar Street) çevresindeki yapılar da etkilenen alanlar arasındaydı. Yunanistan
Kültür Bakanlığı’nın girişimleri ve Avrupa fonlarının desteğiyle, depremden etkilenen anıtların onarımı
amacıyla Kurtarma Fonu ve Kamu Yatırım Programı kapsamında yaklaşık 10 milyon Euro bütçeyle bir
restorasyon süreci başlatıldı. Bu çerçevede her yapı için ayrı restorasyon ve güçlendirme projeleri
hazırlandı. Yürütülen çalışmalarla birlikte depremden etkilenen kiliseler ve diğer tarihi yapılar, özgün

mimari dokuları korunarak kademeli şekilde restore edilip yeniden kullanıma açıldı. Camiler de
kiliseler de hepsi adamızın tarihi değerleri ve ortak bir geçmişin parçaları. Müslüman toplum olarak
aralarında ayırım yapmıyoruz ve bu mirasın korunmasını önemsiyoruz. Restorasyonu tamamlanan hereserin yeniden kullanıma açılması adanın kültürel bütünlüğüne katkı sağlıyor.”

DEPREM SONRASI İBADET GERME CAMİİ’NDE SÜRDÜRÜLDÜ

Bu kapsamda depremde minaresinin yıkılması ve ana gövdesinde oluşan derin çatlaklar nedeniyle
ibadete ve ziyarete kapatılan adanın Osmanlı döneminden kalma en görkemli yapılarından biri olan
1724-1725 tarihleri arasında inşa edilen Defterdar Camii’nin de restorasyon sürecine alındığını
belirten Başkan Memiş, “Kos'un en önemli Osmanlı mirası yapılarından biri olan tarihi cami, Platani
(Germe) Köyü'ndeki Germe Gazi Hasan Paşa Camii ile beraber adada açık olan ve namaz kılınabilen iki
camiden biriydi. Depremin ardından Defterdar Camii’nin kullanılamaz hale gelmesiyle birlikte
Müslüman cemaat ibadetlerini, uzun süre ‘mescit’ olarak tahsis edilen Vakıf Salonu’nda yaptı.
Ardından şehir merkezindeki yapılara kıyasla ciddi hasar almayan ve depremden yaklaşık bir yıl sonra
onarılarak yeniden ibadete açılan Germe Gazi Hasan Paşa Camii’nde sürdürdü. Bu süreçte ibadete
açık kalan tek cami olan Germe Gazi Hasan Paşa Camii, adadaki Müslüman cemaatin ana merkez
buluşma noktası olarak hizmet verdi” diye konuştu.

KURBAN BAYRAMI NAMAZINI DEFTARDAR CAMİİ’DE KILMAK İSTİYORUZ

Derneğimiz başta olmak üzere büyük çoğunluğu soydaşlardan oluşan Müslüman toplum ile Rodos,
İstanköy ve Onikiada Türkleri Kültür ve Dayanışma Derneği gibi kuruluşlar, birçok kez caminin ve diğer
Osmanlı eserlerinin harabe halde bırakılmaması, din özgürlüğü ve ibadet hakkı kapsamında bu
eserlerin bir an önce aslına uygun restore edilmesi yönünde ilgililere taleplerimizi dile getirdik”
diyerek sözlerini devam eden Başkan Memiş, restorasyon sürecinde yaşanan gelişmeleri şöyle
özetledi:
“Yunanistan Kültür Bakanlığı ve ilgili kurullar, deprem sonrası ağır hasar alan caminin aslına uygun
restorasyonu için gerekli projeleri Haziran 2023’te onayladı. Bu sürecin ardından şantiye kurulumu
gerçekleştirildi, 2024 yılı başı itibarıyla minarenin yeniden inşası ve ana yapının güçlendirilmesi gibi
çalışmalar başlatıldı. 2025 yılı boyunca hem cami gövdesinde hem de depremde aldığı hasar sonrası
kubbesi Odeon’un yanındaki boş araziye nakledilen tarihi şadırvanda onarım sürdü. Dokuz yıllık
sürecin ardından da caminin restorasyonu Nisan 2026 başı itibarıyla tamamlandı. İbadete ve ziyarete
açılması için Kültür Bakanlığı’ndan gelecek heyetin onayını bekliyoruz. Bu sürecin ardından cami
yeniden kullanıma açılacak. Kos İstanköy Müslüman toplumu olarak heyetin en kısa sürede gerekli
onayı vermesini diliyor, Kurban Bayramı namazını Defterdar Camii’de kılmayı temenni ediyoruz.”

18. YÜZYILA UZANAN ÖZGÜN MİMARİSİ KORUNARAK ÇALIŞMALAR TAMAMLANDI

Dernek Başkanı Memiş, yürütülen çalışmalara ilişkin değerlendirmesini şu sözlerle sürdürdü:
“Yunanistan Kültür Bakanlığı’na bağlı Bizans ve Bizans Sonrası Anıtların Restorasyonu Müdürlüğü
tarafından yürütülen, Kurtarma Fonu ve Kamu Yatırım Programı kapsamında finanse edilen ve
İstanköy Müslüman Vakfı’nın desteğiyle gerçekleştirilen restorasyon sürecinde, yapının temelleri ve
kubbesi olası sarsıntılara karşı modern tekniklerle güçlendirildi. Klasik Osmanlı mimarisini yansıtan
yapının 18. yüzyıla uzanan özgün mimarisi korunarak çalışmalar tamamlandı. Depremde tamamen
yıkılan minare, tarihi kayıtlar ve enkazdan elde edilen özgün malzemeler kullanılarak yeniden inşa
edildi. Caminin yanında yer alan ve deprem sonrası alandan kaldırılan, Mağribi mimari özellikler
taşıyan sekizgen mermer şadırvan da yürütülen temizlik ve güçlendirme çalışmalarının ardından
meydandaki yerine yerleştirildi. Anıtı öne çıkarmaya yönelik aydınlatma çalışmaları ile yangın ve
yıldırım koruma sistemlerinin kurulumu tamamlandı. Caminin zemin katında bulunan ve depremden
bu yana kapalı olan ticari alanlar da onarılarak yeniden kullanıma hazır hale getirildi. Bu alanların
yeniden açılmasıyla birlikte Eleftherias Meydanı’nda sosyal ve ticari hareketlilik yeniden sağlandı. Bu
çalışmalarla birlikte, ada genelinde yürütülen programın önemli aşamalarından biri daha tamamlandı.

Gerçekleştirilen restorasyon, İstanköy’ün tarihi kimliğini koruyarak geleceğe taşırken, adadaki kültürel
turizm olanaklarını da deprem öncesi seviyesinin üzerine çıkardı.”

FARKLI İNANÇ VE DÖNEMLERE AİT YAPILAR AYNI ALANDA

Şehir merkezinin tam ortasında yer alan ve İstanköy’ün sembollerinden biri olan Defterdar Camii’yi,
adanın süsü ve biblosu olarak tanımlayan Memiş, caminin ve etrafında yer alan dokunun kendileri
kadar adadaki Yunan halkı ve gelen yabancı turistler için de önemine değinerek, “Caminin biraz
ilerisinde Agia Paraskevi Kilisesi ve meydana bakan İtalyan binaları, yan sokağında Antik Agora ile
şehir merkezini bağlayan tarihi geçit Porta del Foro, onun az ilerisinde geniş bir alana yayılmış antik
kalıntılar mevcut. Yani 100 metrelik alan içinde Osmanlı ve İtalyan dönemi yapılar, antik kalıntılar ve
farklı ibadet mekanları bir arada bulunuyor. Defterdar Camii’nin bulunduğu alan, Osmanlı, Antik
Yunan, Orta Çağ ve modern dönem katmanlarının aynı noktada birleştiği bir merkez. Bu yüzden cami
tek başına bir yapıdan çok, çok katmanlı bir tarih dokusunun parçası. Yunanlılar bile her zaman
söylüyor; ‘Sabah yataktan kalkarım, penceremi açtığımda yan yana o kilise ve camiyi gördüğümde
içim açılır’ diye. İnsanlar burada her zaman beraber yaşamış, bu eserleri bir arada görerek büyümüş
ve huzur duymuş. Depremden sonra pek çok insan, ister burada yaşayan olsun, isterse gelen turistler
olsun, hep bunu dile getirdi. ‘O minareyi görmezsek olmuyor’ dediler. Şimdi tamamlanan
restorasyonla o minare yine yerinde yükseliyor. Biz de mutlu olduk, tüm İstanköy ve misafirler de
mutlu oldu.”

DİĞER OSMANLI ESERLERİNDE RESTORASYON SÜRECİ

Başkan Memiş, depremden etkilenen diğer Osmanlı eserleri hakkında da bilgi vererek şunları söyledi:
Adada bizim çok önem verdiğimiz, üzerine titrediğimiz Osmanlı’dan kalma birçok tarihi yapılarımız,
anıtlarımız var. Bunların arasında yer alan Defterdar Camii’nin restorasyon süreci tamamlandı. Kos-
İstanköy adasında günümüzde varlığını sürdüren beş Osmanlı dönemi camisinden Liman bölgesinde,
Hipokrat Çınarı’nın yanında yer alan ve 2017 depreminde minaresi yıkılan, gövdesinde de derin hasar
oluşan Gazi Hasan Paşa (Lonca) Camii için hazırlanan restorasyon projesi de onaylandı. Halen çevresi
koruma bariyerleriyle çevrili olan cami, iskelelerle desteklenerek koruma altına alındı. Aslına uygun
şekilde minarenin yeniden inşası ile iç ve dış cephe güçlendirme çalışmalarının 2027 yılında
tamamlanması öngörülüyor. Caminin karşısında yer alan ve ada genelindeki 14 tarihi çeşmeden biri
olan çeşmesinin de camiyle eş zamanlı olarak ele alınması planlanıyor. Bu tarihi yapıların da en kısa
zamanda ayağa kaldırılmasını ve ziyarete açılmasını diliyoruz. Ayrıca liman bölgesine yakın konumda
bulunan Gazi Hasan Paşa Hamamı için de projelendirme çalışmaları sürüyor.”

ADA GENELİNDE DEPREMİN İZLERİ TAMAMEN SİLİNDİ

Defterdar Camii restorasyonu öncesinde depremden etkilenen kamu yapıları, kiliseler ve diğer tarihi
eserler de etaplar halinde ele alınarak onarılıp, yeniden işlev kazandığını vurgulayan Başkan Memiş
sözlerine şöyle devam etti:
“Yunanistan Kültür Bakanı Lina Mendoni’nin geçtiğimiz yılın sonlarına doğru yaptığı açıklamalara
göre, depremde ağır hasar alan 14. yüzyıl yapısı Neratzia Kalesi (Şövalyeler Kalesi), tarihi surlarında
oluşan çatlakların onarılması ve güçlendirme çalışmalarının ardından yeniden ziyarete açıldı. Uzun
süre kapalı kalan kale böylece tekrar kullanımına sunularak ziyaretçilerini ağırlamaya başladı.
Aynı açıklamalarda, Antik Agora ile şehir merkezini birbirine bağlayan Porta del Foro’nun onarılarak
koruma altına alındığı, adanın önemli ulaşım noktalarından Kos Limanı’nda ise depremde zarar gören
rıhtım ve altyapı sistemlerinin kapsamlı yenileme çalışmalarıyla yeniden düzenlendiği ve feribot
seferleri için uygun hale getirildiği de aktarıldı. Bu çalışmaların kademeli şekilde tamamlanarak
kullanıma açıldığı ve yürütülen süreçle birlikte ada genelinde deprem sonrası oluşan hasarın büyük
ölçüde giderildiği ifade edildi.”

MEMİŞ’TEN BAKAN MENDONİ VE KATKI SUNANLARA TEŞEKKÜR

Başkan Memiş, son olarak Yunanistan Kültür Bakanı Lina Mendoni’nin Defterdar İbrahim Efendi
Camii’nin restorasyonuna ilişkin değerlendirmelerini paylaştığı, “Amaç, sembolik değeri bulunan

yapıyı Kos’un kültürel haritasına yeniden kazandırırken, adanın tarihi merkezine de katkı sağlamak”
ifadelerine yer verdiği konuşmasında adanın kültürel ve tarihi mirasına sahip çıkan başta Bakan
Mendoni olmak üzere süreçte emeği geçen tüm kişi ve kurumlar ile vakıf yönetimine teşekkür etti.
Adadaki diğer Osmanlı eserlerinin de benzer şekilde restore edilmesini beklediklerini dile getirdi.
Fulya OMAÇ / Kos (İstanköy) Adası - YUNANİSTAN